Ngộ độc rượu giả methanol cuối năm: dấu hiệu sớm và cách xử trí
Ngộ độc rượu methanol nguy hiểm vì giai đoạn đầu trông y hệt say rượu bình thường; các dấu hiệu nặng như nhìn mờ, thở nhanh sâu, lơ mơ thường xuất hiện sau 8 đến 48 giờ. Nếu sau một bữa nhậu mà ai đó mắt mờ, khó thở hoặc "say" lâu bất thường, cần đưa đi viện ngay và báo cho bác sĩ đã uống loại rượu gì. Mùa tất niên và Tết Đinh Mùi 2027 sắp tới là giai đoạn các bác sĩ chống độc thường cảnh báo rủi ro này tăng lên.
Một vụ ngộ độc gần đây cho thấy điều gì
Theo Báo Đại biểu Nhân dân đăng ngày 3/1/2026, Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai tiếp nhận 6 bệnh nhân từ Hải Phòng ngày 18/12/2025 trong tình trạng rối loạn hô hấp, toan chuyển hóa nặng; hai người tổn thương thần kinh thị giác và một người đã tử vong trước đó. Bữa tối gia đình có 11 người, 7 người uống khoảng 5 lít rượu "ngâm thảo dược" được giới thiệu là có nguồn gốc. Mẫu rượu chứa 30,3% methanol và chỉ 1,84% ethanol.
TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, khẳng định đây là rượu giả pha từ cồn công nghiệp, không phải rượu nấu truyền thống. Chi tiết đáng chú ý: chai rượu được người quen đưa tận tay và được đảm bảo là "rượu có nguồn gốc". Lời giới thiệu không thay được nhãn mác và hóa đơn.
Methanol phá hủy cơ thể theo trình tự nào
Methanol không màu, vị khó phân biệt với ethanol, nên người uống không thể tự nhận ra bằng lưỡi. Vào cơ thể, methanol được gan chuyển thành axit formic. Chính chất này gây toan chuyển hóa, làm tổn thương não và dây thần kinh thị giác.
| Giai đoạn | Biểu hiện thường gặp |
|---|---|
| Vài giờ đầu | Say, chóng mặt, buồn nôn, buồn ngủ, giống say rượu thường |
| Khoảng 12–24 giờ (có thể muộn hơn nếu uống kèm rượu thật) | Đau bụng, thở nhanh, khó thở, nhìn mờ, sợ ánh sáng |
| Nặng | Mù, co giật, hôn mê, suy đa cơ quan, tử vong |
Mốc thời gian trên tổng hợp từ bài của Đại biểu Nhân dân và trang TravelHealthPro của cơ quan y tế du lịch Anh. Nguồn Anh lưu ý điều trị hiệu quả nhất khi được tiến hành trong khoảng 10–30 giờ sau khi uống, và người bệnh có thể gần như không có triệu chứng gì thêm trong 12–24 giờ đầu. Khoảng "yên lặng" này khiến nhiều gia đình nghĩ người thân chỉ đang ngủ say.
Bác sĩ Bạch Mai cũng nêu tỷ lệ tử vong khoảng 30% ngay cả khi được điều trị ở cơ sở chuyên sâu, có thể lên tới 50% ở vùng sâu vùng xa. Mù và hôn mê do methanol còn dễ bị nhầm với đột quỵ, làm chậm chẩn đoán.
Dấu hiệu người nhà cần để ý sau bữa tiệc
Thông báo của Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) được VnEconomy đăng lại liệt kê các biểu hiện nghi ngộ độc rượu:
- Da tím tái, nhất là quanh môi và móng tay.
- Lú lẫn, phản ứng chậm, không tự đi được, khó giữ tỉnh táo.
- Thân nhiệt thấp, nói líu nhíu, nôn.
- Thở chậm hoặc không đều, đau bụng, chướng bụng.
- Tê hoặc yếu một bên mặt, một bên người.
Một gợi ý thực tế: nếu nhiều người cùng uống một loại rượu và cùng than mắt mờ hay khó thở vào sáng hôm sau, hãy coi đó là ngộ độc tập thể cho đến khi bác sĩ loại trừ.
Sơ cứu trong lúc chờ xe cấp cứu
- Gọi 115 hoặc đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất. Không để người bệnh "ngủ cho tỉnh".
- Nếu còn tỉnh, giữ người bệnh ngồi hoặc nằm đầu cao, nói chuyện để theo dõi ý thức.
- Nếu bất tỉnh nhưng còn thở, đặt nằm nghiêng để tránh sặc chất nôn.
- Giữ ấm bằng chăn sạch.
- Mang theo chai rượu còn lại và kể cho nhân viên y tế triệu chứng ban đầu, lượng rượu đã uống.
Không tự cho uống "thuốc giải rượu", nước chanh, sữa hay các bài thuốc truyền miệng thay cho việc đi viện. Methanol cần được điều trị đặc hiệu tại bệnh viện, và mỗi giờ trì hoãn đều làm giảm cơ hội giữ được thị lực.
Chọn rượu thế nào cho mâm cỗ cuối năm
Không có cách thử methanol tại nhà đáng tin cậy, kể cả đốt lửa hay lắc chai xem bọt. Điều làm được là giảm khả năng gặp rượu giả:
- Chỉ mua rượu có nhãn, có công bố sản phẩm, mua ở cửa hàng có địa chỉ rõ ràng; giữ hóa đơn.
- Cẩn trọng với rượu đóng can, rượu "ngâm thuốc" do người quen gửi, rượu giá rẻ bất thường.
- Kiểm tra nắp, tem niêm phong còn nguyên; tem in nhòe, nắp lỏng là dấu hiệu cần nghi ngờ.
- Không uống loại rượu có mùi, vị lạ dù chỉ một ngụm.
Rượu thuốc ngâm thảo dược còn có thêm rủi ro từ chính các vị thuốc độc. Ngoài ra, người đang điều trị bệnh mạn tính nên nhớ rượu có thể làm thay đổi tác dụng của thuốc; bài tương tác thuốc nguy hiểm cần biết có phần giải thích về nhóm thuốc dễ "đụng" với rượu.
Khi bạn là người tổ chức tiệc
Chủ nhà, trưởng phòng lo tất niên hay nhóm bạn góp tiền liên hoan thường là người quyết định mua rượu ở đâu. Vài nguyên tắc giúp cả bàn an toàn hơn: mua rượu đóng chai từ đại lý có hóa đơn thay vì can nhựa ở chợ; nếu ai đó mang rượu biếu đến, hỏi rõ nguồn gốc và mạnh dạn không mở nếu chai không nhãn; ghi lại tên rượu, nơi mua để báo cho bác sĩ nếu có sự cố. Sau bữa tiệc, nhắn hỏi thăm những người uống nhiều vào sáng hôm sau, vì người say thường ở một mình và không tự nhận ra mắt đang mờ dần.
Người lái xe, người đang dùng thuốc an thần, thuốc tiểu đường, phụ nữ mang thai nên được mời đồ uống không cồn ngay từ đầu, thay vì bị ép "một chén lấy lộc".
Trách nhiệm của người bán và cách phản ánh
Cục An toàn thực phẩm khuyến cáo cơ sở sản xuất không dùng cồn không rõ nguồn gốc, không bán rượu không nhãn mác, và đề nghị chính quyền cấp xã tăng kiểm tra. Nếu phát hiện điểm bán rượu trôi nổi, người dân có thể báo cho chính quyền địa phương hoặc cơ quan quản lý thị trường. Cách tố giác cơ sở vi phạm tương tự như với thuốc giả, được hướng dẫn trong bài tố giác cơ sở bán thuốc giả không phép.
Câu hỏi thường gặp
Rượu nấu thủ công ở quê có chứa methanol không?
Theo bác sĩ Trung tâm Chống độc Bạch Mai, rượu nấu truyền thống chỉ có methanol ở mức vết. Các vụ ngộ độc nặng thường do rượu pha cồn công nghiệp. Tuy vậy, rượu không nhãn mác mua trôi nổi thì không ai đảm bảo được đã pha gì.
Uống bao nhiêu rượu methanol thì nguy hiểm?
Không có mức an toàn cho người dùng tự ước lượng, vì nồng độ methanol trong rượu giả rất khác nhau, có mẫu tới 30%. Bất kỳ ai nghi đã uống rượu giả đều nên đi khám, kể cả khi đang thấy ổn.
Đốt rượu thấy lửa xanh có phải rượu thật?
Không. Cả ethanol và methanol đều cháy, nên mẹo đốt lửa hay lắc chai không phân biệt được. Chỉ xét nghiệm mới xác định được hàm lượng methanol.
Ngộ độc methanol có để lại di chứng không?
Có thể. Người sống sót có thể bị giảm thị lực hoặc mù vĩnh viễn và tổn thương não. Điều trị càng sớm, khả năng hạn chế di chứng càng cao.
Bài liên quan

Thuốc nhỏ mũi naphazolin cho trẻ: vì sao dễ ngộ độc khi nghẹt mũi
Trời lạnh trẻ hay nghẹt mũi, nhiều cha mẹ tự mua naphazolin. Thuốc co mạch này có thể khiến trẻ lừ đừ, nhịp tim chậm, hạ thân nhiệt. Cách nhận biết và xử trí.

Thủ đoạn của các đường dây thuốc giả năm 2026 và cách tự bảo vệ
Ban Chỉ đạo 389 chỉ ra loạt thủ đoạn thuốc giả mới: sản xuất phân tán, bao bì ngoại, bán qua mạng, quảng cáo bằng AI. Cách người mua tự kiểm tra và phòng tránh.

Túi ngậm nicotine: vì sao Bộ Y tế đề xuất cấm và tác hại với giới trẻ
Túi ngậm nicotine được quảng cáo là không khói, ít hại nhưng vẫn gây nghiện, hại niêm mạc miệng và tim mạch. Đề xuất cấm của Bộ Y tế và dữ liệu WHO năm 2026.

Bóng cười bị cấm kinh doanh từ 1/1/2027: tác hại người dùng cần biết
Từ 1/1/2027, kinh doanh khí N2O để hít bị cấm theo Luật Đầu tư sửa đổi. Bài giải thích quy định mới, tác hại thần kinh của bóng cười và khi nào cần đi khám.