Hạ thân nhiệt ở người cao tuổi ngày rét đậm: dấu hiệu và cách làm ấm
Hạ thân nhiệt là khi nhiệt độ cơ thể xuống dưới 35 độ C, và đây là tình trạng cấp cứu. Ở người cao tuổi, dấu hiệu dễ bị bỏ qua: run, da lạnh tái, nói líu, chậm chạp, lú lẫn, buồn ngủ. Nếu nghi ngờ, hãy đưa người bệnh vào chỗ ấm, thay đồ ướt, quấn chăn cả đầu, cho uống nước ấm không cồn nếu còn tỉnh, và gọi 115. Không tắm nước nóng, không chà xát tay chân, không cho uống rượu.
Vì sao người già dễ bị hạ thân nhiệt
Người cao tuổi kém cảm nhận cái lạnh, khả năng run sinh nhiệt yếu hơn, ít vận động, nhiều người ăn ít. Một số bệnh và thuốc điều trị bệnh mạn tính cũng ảnh hưởng tới khả năng điều hòa thân nhiệt. Người sống một mình trong căn nhà lạnh, đặc biệt ở nông thôn miền Bắc, là nhóm mà Hệ thống Y tế Quốc gia Anh (NHS) xếp vào diện nguy cơ cao.
Hạ thân nhiệt không chỉ xảy ra ngoài trời. Ngồi lâu trong phòng không sưởi, quần áo ẩm sau khi đi mưa, tắm muộn trong nhà tắm gió lùa đều có thể làm thân nhiệt tụt dần qua nhiều giờ.
Nhận ra sớm qua những thay đổi nhỏ
| Biểu hiện | Người nhà thường nghĩ là |
|---|---|
| Run, da lạnh, tái, môi tím | "Trời lạnh nên thế" |
| Nói chậm, líu lưỡi | Mệt, buồn ngủ |
| Lú lẫn, trả lời không đúng câu hỏi | Lẫn do tuổi già |
| Thở chậm, lơ mơ | Đang ngủ say |
Cột bên trái các biểu hiện theo NHS; cột bên phải là những cách hiểu nhầm hay gặp. Khi thấy người già có hai biểu hiện trở lên trong một ngày rét, hãy đo nhiệt độ và gọi người hỗ trợ. Một điểm đáng chú ý: người bị hạ thân nhiệt nặng có thể ngừng run, nên "không run nữa" không có nghĩa là đã ấm lên.
Làm ấm đúng cách trong lúc chờ cấp cứu
- Đưa vào phòng kín gió hoặc nơi có mái che.
- Cởi bỏ quần áo ướt, thay đồ khô.
- Quấn chăn, túi ngủ hoặc khăn khô, che cả đầu.
- Nếu người bệnh tỉnh hoàn toàn, cho uống đồ uống ấm không cồn và ăn chút đồ ngọt.
- Nói chuyện liên tục để giữ người bệnh tỉnh táo, ở bên cạnh cho tới khi có hỗ trợ.
Ba điều không làm
- Không ngâm bồn nước nóng, không dùng đèn sưởi chiếu thẳng, không đặt túi chườm nóng trực tiếp.
- Không chà xát tay chân.
- Không cho uống rượu "cho ấm người".
Làm ấm quá nhanh từ ngoài vào có thể gây rối loạn tuần hoàn. Hướng dẫn này của NHS cũng khuyên không tự lái xe đưa người bệnh đi, mà nhờ người khác hoặc gọi xe cấp cứu, mang theo thuốc người bệnh đang dùng.
Tình huống hay gặp và cách xử lý
Bà ngồi xem tivi cả buổi tối trong phòng lạnh
Phòng khách nhà ống thường rộng, nhiều cửa, gió lùa từ cầu thang. Người già ngồi im nhiều giờ, chỉ đắp hờ một chiếc chăn mỏng trên chân. Khi đứng dậy đi ngủ, bà có thể thấy choáng, chân tay cứng, nói chậm hơn thường lệ. Cách làm: dời chỗ ngồi vào phòng nhỏ hơn, kín gió, cho mặc áo khoác và đội mũ len ngay cả khi ở trong nhà, nhắc đứng dậy đi lại vài phút mỗi giờ.
Ông đi tập thể dục sáng sớm
Nhiều người cao tuổi giữ thói quen đi bộ lúc 5 giờ sáng quanh hồ, công viên. Ngày rét đậm, đây là khung giờ lạnh nhất và gió mạnh. Nên dời giờ tập sang khi trời đã sáng hẳn, hoặc tập trong nhà. Nếu vẫn ra ngoài, mặc nhiều lớp, mang theo điện thoại và đi cùng người khác.
Cụ bị ngã trong nhà tắm
Một cú ngã khiến người già nằm trên sàn lạnh hàng giờ trước khi có người phát hiện là tình huống dễ dẫn tới hạ thân nhiệt. Lắp tay vịn, thảm chống trơn và để cửa nhà tắm không khóa trong là những thay đổi nhỏ nhưng có ích. Nếu phát hiện cụ nằm lâu trên sàn, hãy phủ chăn ngay tại chỗ, gọi cấp cứu và không cố kéo cụ đứng dậy nếu nghi có chấn thương.
Mất điện giữa đợt rét
Nhà dùng máy sưởi điện có thể bị động khi mất điện ban đêm. Chuẩn bị sẵn chăn dày, túi ngủ, phích nước ấm, đèn pin. Tuyệt đối không mang bếp than vào phòng ngủ để thay máy sưởi, vì nguy cơ ngộ độc khí CO còn nguy hiểm hơn cái lạnh.
Phòng ngừa trong những đợt rét sắp tới
Bộ Y tế từng đưa ra khuyến cáo khi rét đậm, rét hại, được Báo Luật sư Việt Nam đăng tải. Các điểm áp dụng tốt cho người cao tuổi:
- Hạn chế ra ngoài khi trời rét, gió, nhất là từ khoảng 21 giờ tối đến 6 giờ sáng.
- Mặc nhiều lớp chắn gió, đội mũ, quàng khăn, đi tất, đeo găng; giữ cổ, tay, chân khô.
- Không tắm sau 22 giờ, không tắm lâu ở nơi kín gió kém; dùng nước ấm.
- Tránh rượu bia, đồ uống có cafein; ăn đủ bữa, ưu tiên đồ ăn ấm, không ăn đồ lấy thẳng từ tủ lạnh.
- Không đốt than tổ ong, than củi trong phòng kín; máy sưởi hồng ngoại đặt cách người 1–2 m, không chiếu thẳng.
- Kiểm tra chăn điện trước khi dùng, tắt khi đã đủ ấm.
Thuốc men và người già sống một mình
Người cao tuổi thường dùng nhiều thuốc cùng lúc. Trong mùa rét, việc ăn ít, quên uống thuốc hay uống nhầm liều dễ xảy ra hơn khi người bệnh mệt, lạnh. Hộp chia thuốc theo ngày và một cuốn sổ ghi lại thuốc đã uống giúp người nhà kiểm tra từ xa; tham khảo bài quản lý thuốc cho người cao tuổi và nhật ký dùng thuốc.
Với ông bà sống một mình, hãy thống nhất một lịch gọi điện cố định vào buổi sáng những ngày rét. Một cuộc gọi không ai nghe máy là lý do đủ để nhờ hàng xóm sang xem.
Chuẩn bị một góc ấm cho ông bà
Thay vì sưởi cả căn nhà, nhiều gia đình chọn một phòng nhỏ, kín gió làm "phòng mùa đông" cho người già: chèn khe cửa bằng khăn cuộn, treo rèm dày, trải thảm dưới chân giường, đặt sẵn phích nước ấm, chăn dự phòng và điện thoại có số người thân trên phím gọi nhanh. Với người hay dậy đêm đi vệ sinh, để sẵn áo khoác và dép đi trong nhà cạnh giường, bật đèn ngủ ở lối đi. Những chuẩn bị này tốn ít tiền nhưng giảm đáng kể thời gian người già phải ở trong không khí lạnh mỗi ngày.
Câu hỏi thường gặp
Nhiệt độ bao nhiêu thì là hạ thân nhiệt?
Hạ thân nhiệt là khi thân nhiệt dưới 35 độ C, trong khi bình thường khoảng 37 độ C. Đây là tình trạng cần cấp cứu tại bệnh viện.
Cho người già uống rượu gừng cho ấm có được không?
Không nên. Rượu làm giãn mạch ngoại vi, khiến cơ thể mất nhiệt nhanh hơn dù cảm giác ấm lên. Nên dùng đồ uống ấm không cồn.
Ngâm chân nước nóng có giúp người bị hạ thân nhiệt?
Khi đã có dấu hiệu hạ thân nhiệt, không nên ngâm nước nóng hay chườm nóng trực tiếp. Cần làm ấm từ từ bằng chăn, đồ khô và chờ hỗ trợ y tế.
Trẻ sơ sinh có bị hạ thân nhiệt không?
Có. Trẻ sơ sinh có thể lạnh người, mềm nhũn, ngủ nhiều bất thường hoặc bỏ bú. Khi thấy các dấu hiệu này cần đưa trẻ đi khám ngay.
Bài liên quan

Trẻ bị bỏng nước nóng, máy sưởi mùa đông: sơ cứu đúng trong 20 phút
Mùa đông trẻ dễ bỏng vì nồi lẩu, phích nước, máy sưởi. Làm mát vết bỏng bằng nước mát chảy 20 phút, những thứ không được bôi và khi nào phải đưa trẻ đến viện.

Trẻ uống nhầm thuốc người lớn: xử trí ngay tại nhà và cách phòng
Trẻ 1–5 tuổi hay uống nhầm thuốc, hóa chất của người lớn. Việc nên và không nên làm trong vài phút đầu, thông tin cần mang tới viện và cách cất thuốc an toàn.

Sưởi than trong phòng kín mùa đông: ngộ độc khí CO và cách sơ cứu
Khí CO từ bếp than không màu, không mùi, có thể khiến cả nhà ngộ độc khi ngủ. Dấu hiệu sớm, các bước sơ cứu an toàn và cách sưởi ấm thay thế cho mùa rét 2026.

Tiêm vắc xin cúm mùa 2026–2027: ai nên tiêm và tiêm lúc nào
WHO cập nhật cả ba thành phần vắc xin cúm mùa 2026–2027. Ai nên tiêm, tiêm lúc nào để kịp Tết Đinh Mùi, phản ứng sau tiêm thường gặp và các hiểu lầm hay gặp.