Thuốc nhỏ mũi naphazolin cho trẻ: vì sao dễ ngộ độc khi nghẹt mũi
Naphazolin là thuốc nhỏ mũi co mạch, giúp thông mũi nhanh ở người lớn nhưng có thể gây ngộ độc ở trẻ nhỏ, kể cả khi chỉ nhỏ đúng đường mũi. Dấu hiệu thường xuất hiện trong khoảng 2 giờ: trẻ lừ đừ, ngủ li bì, da tái, tay chân lạnh, nhịp tim chậm, thân nhiệt hạ. Trẻ dưới 6 tuổi không nên tự ý dùng; khi trẻ có các biểu hiện trên sau khi nhỏ hoặc uống nhầm thuốc, cần đưa đi viện ngay.
Vì sao mùa lạnh lại nhiều ca
Từ tháng 11, miền Bắc chuyển lạnh, trẻ đi học về hay sổ mũi, nghẹt mũi về đêm. Lọ naphazolin giá rẻ, bán sẵn, hiệu quả thấy ngay sau vài phút, nên nhiều phụ huynh dùng lại lọ của người lớn trong nhà hoặc mua ở hiệu thuốc mà không nói rõ tuổi của con. Lọ thuốc nhỏ, nắp dễ mở, để ở đầu giường cũng là thứ trẻ dễ cầm lên uống.
VTC News ngày 25/4/2025 kể trường hợp một bé trai 3 tuổi ở TP.HCM uống nhầm thuốc nhỏ mũi chứa naphazolin. Khi vào viện, nhịp tim của bé chỉ 62 lần/phút, thấp hơn nhiều mức 90–120 lần/phút thường gặp ở trẻ cùng tuổi, thân nhiệt 35,5 độ C. Bé phải thở oxy, truyền dịch, theo dõi sát vì không có thuốc giải độc đặc hiệu, và chỉ xuất viện sau hơn một ngày.
Cơ chế gây ngộ độc
Theo Vinmec, naphazolin co mạch tại chỗ để giảm sung huyết mũi. Khi dùng quá liều hoặc trẻ quá nhỏ, thuốc hấp thu vào máu, kích thích thụ thể alpha, gây co mạch não và ức chế thần kinh trung ương. Trẻ dưới 3 tuổi là nhóm nguy hiểm nhất.
Một nghiên cứu hồi cứu tại Trung tâm Chống độc Đại học UNICAMP (Brazil) được công bố trên Jornal de Pediatria theo dõi 72 trẻ phơi nhiễm dẫn chất imidazolin, trong đó naphazolin chiếm 48 ca. Trong 57 trẻ có triệu chứng, ngủ gà gặp ở 34 trẻ, hạ thân nhiệt 16 trẻ, nhịp tim chậm 13 trẻ. Điều đáng chú ý là đường dùng (uống hay nhỏ mũi) không làm khác biệt đáng kể về tần suất triệu chứng. Nói cách khác, nhỏ mũi "đúng cách" vẫn có thể gây ngộ độc ở trẻ nhỏ.
Nhận biết trẻ đang bị ngộ độc
- Thần kinh: lừ đừ, ngủ nhiều bất thường, gọi khó tỉnh, nặng có thể hôn mê.
- Tim mạch: da xanh tái, tay chân lạnh, mạch chậm.
- Hô hấp: thở chậm, thở không đều, có lúc ngừng thở.
- Thân nhiệt: người lạnh, nhiệt kế dưới mức bình thường dù trời không quá rét.
Cha mẹ hay nhầm trẻ "ngủ ngon vì hết nghẹt mũi". Nếu con ngủ sâu bất thường sau khi nhỏ thuốc, hãy thử gọi, sờ tay chân và đếm nhịp thở.
Xử trí khi nghi ngộ độc
- Ngừng nhỏ thuốc ngay.
- Đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất, mang theo lọ thuốc.
- Giữ ấm cho trẻ trên đường đi.
- Nếu trẻ ngừng thở hoặc tím tái, gọi 115.
Tại viện, điều trị chủ yếu là hỗ trợ: thở oxy, ủ ấm, truyền dịch và theo dõi SpO2 sát trong những giờ đầu. Phần lớn trẻ hồi phục trong 24 giờ nếu được chăm sóc đúng, nhưng thời gian theo dõi là bắt buộc.
Thông mũi cho trẻ thế nào cho an toàn
Vinmec khuyến cáo trẻ dưới 6 tuổi, đặc biệt trẻ sơ sinh, không tự ý dùng naphazolin, chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định và theo dõi. Trẻ 6–12 tuổi chỉ dùng nồng độ thấp khi có hướng dẫn của thầy thuốc. Ở mọi lứa tuổi, không dùng quá 3–5 ngày; dùng 3 ngày không đỡ thì ngừng và đi khám.
Với trẻ nhỏ, dung dịch natri clorid 0,9% là lựa chọn an toàn nhất để làm loãng dịch mũi. Kết hợp nâng cao đầu khi ngủ, giữ ấm và đủ nước. Trẻ nghẹt mũi kèm sốt cao, thở rít, bỏ bú cần được khám chứ không chỉ nhỏ thuốc.
Nhãn thuốc luôn ghi độ tuổi và nồng độ; đọc kỹ trước khi dùng giúp tránh phần lớn sai sót. Bài cách đọc nhãn thuốc để tránh dùng sai liều và sử dụng thuốc an toàn cho trẻ em có thêm hướng dẫn cụ thể.
Những nhầm lẫn thường gặp ở hiệu thuốc và trong nhà
Nhiều ca ngộ độc không xuất phát từ việc cố ý dùng thuốc người lớn cho con, mà từ những nhầm lẫn rất đời thường:
- Lọ giống nhau. Lọ nước muối sinh lý và lọ thuốc co mạch đều nhỏ, nắp nhỏ giọt, nhãn nhiều chữ. Trong đêm tối, cha mẹ dễ cầm nhầm.
- Mua theo lời mách. Một người quen nói con họ "nhỏ là thông ngay", phụ huynh ra hiệu thuốc xin đúng tên đó mà không nói con mấy tuổi.
- Nhỏ quá nhiều lần. Thấy con vẫn khụt khịt, cha mẹ nhỏ thêm vài lần trong đêm. Thuốc co mạch có thể gây nghẹt mũi dội lại khi hết tác dụng, khiến vòng lặp này tiếp diễn.
- Dùng thuốc phối hợp. Một số chế phẩm nhỏ mũi phối hợp nhiều hoạt chất; cha mẹ không biết bên trong có chất co mạch.
Khi đi mua thuốc cho con, hãy mang theo sổ khám hoặc nói rõ tuổi, cân nặng, triệu chứng và các thuốc con đang dùng. Dược sĩ cần những thông tin này để tư vấn đúng, và có quyền từ chối bán thuốc không phù hợp lứa tuổi.
Khi nào nghẹt mũi cần đi khám
Nghẹt mũi đơn thuần do cảm lạnh thường cải thiện trong vài ngày với nước muối sinh lý và chăm sóc tại nhà. Hãy đưa trẻ đi khám nếu trẻ dưới 3 tháng tuổi bị nghẹt mũi kèm sốt, trẻ thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bú kém hoặc bỏ bú, sốt cao kéo dài, chảy mũi mủ xanh vàng kèm đau mặt, hoặc triệu chứng không đỡ sau vài ngày.
Cất lọ thuốc ở đâu
Lọ nhỏ mũi thường bị để ở đầu giường, trên bàn học, trong túi áo khoác. Sau khi dùng, hãy đậy chặt nắp và cất lên tủ cao. Không để chung lọ của người lớn với lọ nước muối của trẻ để tránh nhầm lúc tối trời. Khi mua ở nhà thuốc, nói rõ tuổi và cân nặng của con để dược sĩ tư vấn đúng loại.
Nếu trong nhà có người lớn đang dùng thuốc co mạch, hãy dán thêm một miếng băng dính màu lên nắp lọ để phân biệt với lọ nước muối của trẻ. Khi hết đợt điều trị, đừng giữ lại lọ đã mở "để dành lần sau", vì đó chính là lọ dễ bị dùng nhầm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì dùng được naphazolin?
Khuyến cáo phổ biến là không tự ý dùng cho trẻ dưới 6 tuổi. Một số nhãn thuốc và nguồn y khoa còn đặt ngưỡng cao hơn, vì vậy hãy hỏi bác sĩ trước khi dùng cho bất kỳ trẻ nào.
Nhỏ một giọt naphazolin cho bé có sao không?
Với trẻ nhỏ, lượng nhỏ vẫn có thể đủ gây triệu chứng. Nếu đã lỡ nhỏ, hãy theo dõi sát trong vài giờ và đưa trẻ đi khám ngay khi thấy lừ đừ, lạnh tay chân hoặc thở chậm.
Ngộ độc naphazolin có thuốc giải không?
Không có thuốc giải đặc hiệu. Điều trị tại viện là hỗ trợ hô hấp, ủ ấm, truyền dịch và theo dõi cho tới khi thuốc được đào thải.
Xylometazolin có an toàn hơn naphazolin cho trẻ?
Xylometazolin cũng thuộc nhóm thuốc co mạch tương tự và có giới hạn độ tuổi riêng. Không nên tự đổi thuốc; hãy để bác sĩ chọn loại và nồng độ phù hợp.
Bài liên quan

Thủ đoạn của các đường dây thuốc giả năm 2026 và cách tự bảo vệ
Ban Chỉ đạo 389 chỉ ra loạt thủ đoạn thuốc giả mới: sản xuất phân tán, bao bì ngoại, bán qua mạng, quảng cáo bằng AI. Cách người mua tự kiểm tra và phòng tránh.

Túi ngậm nicotine: vì sao Bộ Y tế đề xuất cấm và tác hại với giới trẻ
Túi ngậm nicotine được quảng cáo là không khói, ít hại nhưng vẫn gây nghiện, hại niêm mạc miệng và tim mạch. Đề xuất cấm của Bộ Y tế và dữ liệu WHO năm 2026.

Ngộ độc rượu giả methanol cuối năm: dấu hiệu sớm và cách xử trí
Rượu pha cồn công nghiệp methanol ban đầu chỉ gây say như rượu thường, sau 8–48 giờ mới trở nặng. Nhận biết dấu hiệu, sơ cứu và cách chọn rượu an toàn mùa tiệc.

Bóng cười bị cấm kinh doanh từ 1/1/2027: tác hại người dùng cần biết
Từ 1/1/2027, kinh doanh khí N2O để hít bị cấm theo Luật Đầu tư sửa đổi. Bài giải thích quy định mới, tác hại thần kinh của bóng cười và khi nào cần đi khám.