Sử dụng thuốc an toàn cho trẻ em: Những điều cha mẹ cần biết

Dùng thuốc an toàn cho trẻ em dựa trên vài nguyên tắc cốt lõi: chỉ dùng thuốc dành cho trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, liều phải phù hợp với cân nặng và tuổi, luôn đo bằng dụng cụ đi kèm, không tự ý dùng thuốc người lớn, và cất thuốc ngoài tầm với của trẻ. Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ; cơ thể trẻ hấp thu, chuyển hóa và đào thải thuốc khác người lớn, và một sai sót nhỏ về liều có thể gây hậu quả lớn. Bài viết giúp cha mẹ nắm những điều cần thiết, không thay thế chỉ định của bác sĩ nhi khoa.

Cơ thể trẻ phản ứng với thuốc khác người lớn

Ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh và dưới một tuổi, gan và thận chưa hoàn thiện chức năng, nên một số thuốc tồn tại lâu hơn trong cơ thể. Tỷ lệ nước trong cơ thể cao hơn, hàng rào máu não chưa hoàn chỉnh. Vì vậy, liều cho trẻ thường được tính theo cân nặng, có thuốc an toàn với người lớn nhưng không được dùng cho trẻ, và có thuốc chỉ dùng được từ một độ tuổi nhất định.

Không tự dùng thuốc người lớn cho trẻ

Bẻ nửa viên thuốc người lớn cho trẻ là thói quen nguy hiểm. Lý do:

• Không thể chia chính xác liều theo cân nặng của trẻ.
• Một số hoạt chất không được khuyến cáo cho trẻ. Ví dụ, aspirin thường không được dùng cho trẻ em và thiếu niên khi bị sốt do virus vì liên quan đến hội chứng Reye; codein bị hạn chế ở trẻ nhỏ do nguy cơ ức chế hô hấp.
• Thuốc phối hợp cho người lớn có thể chứa nhiều hoạt chất mà trẻ không cần.
• Viên giải phóng kéo dài khi bẻ có thể giải phóng toàn bộ thuốc cùng lúc.

Hãy dùng dạng thuốc dành cho trẻ như siro, gói bột, viên đạn, theo chỉ dẫn của nhân viên y tế.

Đo liều chính xác: chi tiết nhỏ, ý nghĩa lớn

Sai sót đo liều là nguyên nhân phổ biến của quá liều ở trẻ. Một số lưu ý:

• Dùng dụng cụ đi kèm: xi lanh uống, cốc đong, thìa có vạch chia. Thìa ăn cơm, thìa cà phê trong bếp có dung tích không chuẩn.
• Đọc kỹ nồng độ: cùng một hoạt chất, các chai siro khác nhau có nồng độ khác nhau. Khi đổi sang chai mới, đừng mặc định dùng thể tích như cũ; hỏi dược sĩ.
• Đơn vị ml và mg: bác sĩ có thể ghi liều theo mg; bạn cần hỏi rõ tương ứng bao nhiêu ml với chai đang dùng.
• Ghi lại giờ cho uống: đặc biệt thuốc hạ sốt, để không cho uống quá dày khi nhiều người cùng chăm trẻ.

Cách đọc nhãn được hướng dẫn chi tiết trong bài cách đọc nhãn thuốc đúng cách.

Các tình huống thường gặp và cách tiếp cận

Kháng sinh và trẻ em

Nhiều cha mẹ mong con khỏi nhanh nên xin kháng sinh hoặc tự mua. Nhưng phần lớn các bệnh hô hấp thông thường ở trẻ do virus, kháng sinh không có tác dụng mà còn gây tiêu chảy, dị ứng và góp phần làm vi khuẩn kháng thuốc. Khi bác sĩ kê kháng sinh, hãy cho trẻ dùng đúng liều, đúng thời gian, bảo quản siro đúng hướng dẫn sau khi pha. Đọc thêm bài hậu quả khi tự ý dùng kháng sinh.

Thực phẩm chức năng, thuốc bổ cho trẻ

Siro ăn ngon, men vi sinh, thuốc tăng chiều cao, tăng đề kháng được quảng cáo rất nhiều. Trẻ ăn uống đa dạng, phát triển bình thường thường không cần bổ sung thêm. Một số sản phẩm «kích thích ăn ngon» trôi nổi từng bị phát hiện ở nhiều nơi có chứa thành phần tân dược không khai báo. Trước khi cho trẻ dùng, hãy hỏi bác sĩ nhi xem trẻ có thực sự cần và chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

Khi trẻ uống nhầm thuốc

Trẻ nhỏ tò mò, có thể mở chai, nuốt viên thuốc tưởng là kẹo. Nếu nghi ngờ trẻ uống nhầm:

1. Giữ bình tĩnh, lấy phần thuốc còn lại khỏi tay và miệng trẻ.
2. Xác định thuốc gì, khoảng bao nhiêu, lúc nào. Giữ lại vỏ hộp.
3. Gọi 115 hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay, kể cả khi trẻ chưa có biểu hiện, vì một số thuốc gây triệu chứng muộn.
4. Không tự gây nôn, không cho uống sữa hay chất khác để «giải độc» khi chưa có hướng dẫn.

Phòng ngừa tai nạn với thuốc trong nhà

• Cất thuốc ở nơi cao, có khóa, ngoài tầm nhìn của trẻ.
• Đóng nắp ngay sau khi dùng, kể cả khi chỉ đi nghe điện thoại.
• Không gọi thuốc là kẹo; không uống thuốc trước mặt trẻ nhỏ nếu có thể.
• Nhắc ông bà, khách đến chơi cất thuốc trong túi xách.
• Loại bỏ thuốc hết hạn, thuốc thừa định kỳ.

Xem thêm bài bảo quản thuốc đúng cách tại nhà.

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay

• Trẻ dưới ba tháng tuổi bị sốt.
• Li bì, khó đánh thức, quấy khóc không dỗ được.
• Thở nhanh, rút lõm lồng ngực, tím môi.
• Co giật.
• Bỏ bú, nôn tất cả mọi thứ, dấu hiệu mất nước như khóc không nước mắt, tiểu ít.
• Phát ban kèm sốt, ban không mất khi ấn.
• Phản ứng sau khi uống thuốc: sưng mặt, khó thở, phát ban lan rộng.

Tin vào linh cảm của cha mẹ: nếu thấy con «không ổn» dù không rõ lý do, hãy đưa trẻ đi khám.