Bảo quản thuốc đúng cách tại nhà để giữ chất lượng

Bảo quản thuốc đúng cách tại nhà nghĩa là giữ thuốc ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp, đúng nhiệt độ ghi trên nhãn, trong bao bì gốc, và ngoài tầm với của trẻ em. Thuốc bị bảo quản sai có thể giảm tác dụng, biến chất, thậm chí tạo ra chất có hại, dù vẫn còn hạn dùng. Phần lớn gia đình Việt Nam để thuốc trong bếp, nhà tắm hoặc trên nóc tủ lạnh, những vị trí không lý tưởng với khí hậu nóng ẩm. Bài viết giúp bạn sắp xếp lại tủ thuốc gia đình một cách khoa học.

Ba kẻ thù của thuốc: nhiệt, ẩm và ánh sáng

Hầu hết thuốc được thiết kế để ổn định trong một khoảng điều kiện nhất định. Khi vượt ra ngoài khoảng đó, phản ứng hóa học xảy ra nhanh hơn, hoạt chất bị phân hủy.

• Nhiệt độ cao: làm viên đạn, viên đặt chảy mềm, thuốc mỡ tách lớp, nhiều hoạt chất phân hủy nhanh. Trong xe ô tô đỗ ngoài nắng, nhiệt độ có thể rất cao.
• Độ ẩm: khí hậu nồm ẩm làm viên nén mềm, viên nang dính, thuốc bột vón cục, tạo điều kiện cho nấm mốc.
• Ánh sáng: một số thuốc nhạy cảm với ánh sáng nên được đóng trong chai màu nâu hoặc vỉ nhôm. Bỏ ra khỏi bao bì làm mất lớp bảo vệ này.

Đọc nhãn để biết yêu cầu bảo quản

Mỗi thuốc ghi điều kiện bảo quản trên hộp hoặc tờ hướng dẫn. Các cụm từ thường gặp:

Bài cách đọc nhãn thuốc đúng cách giải thích thêm các thông tin khác trên nhãn.

Chọn vị trí đặt tủ thuốc trong nhà

Vị trí lý tưởng là phòng ngủ hoặc phòng khách, trong ngăn tủ kín, cao, khô ráo, không bị nắng chiếu. Những nơi nên tránh:

• Nhà tắm: hơi nước nóng và độ ẩm cao thường xuyên.
• Bếp: nhiệt từ bếp nấu, hơi dầu mỡ.
• Nóc tủ lạnh: khí nóng thoát ra từ phía sau tủ.
• Bậu cửa sổ, táp lô ô tô: nắng trực tiếp và nhiệt độ cao.
• Ngăn kéo thấp, bàn trà: trẻ nhỏ dễ lấy được.

Thuốc cần bảo quản lạnh

Một số thuốc như insulin chưa mở, một số vắc xin, thuốc nhỏ mắt, siro kháng sinh sau khi pha, chế phẩm men vi sinh nhất định cần để ngăn mát tủ lạnh. Lưu ý:

• Đặt ở ngăn mát, giữa tủ, không sát vách sau hay gần ngăn đá để tránh đông đá.
• Không để ở cánh cửa tủ vì nhiệt độ dao động khi mở đóng.
• Để trong hộp kín hoặc túi riêng, tách khỏi thực phẩm.
• Khi đi xa, dùng túi giữ lạnh phù hợp, không để thuốc tiếp xúc trực tiếp với đá.
• Hỏi dược sĩ về thời gian thuốc có thể để ở nhiệt độ phòng sau khi bắt đầu dùng, vì mỗi thuốc khác nhau.

Thuốc đã mở nắp: hạn dùng thay đổi

Hạn dùng in trên hộp áp dụng cho thuốc còn nguyên bao bì. Sau khi mở, một số dạng thuốc có thời hạn sử dụng ngắn hơn nhiều:

• Thuốc nhỏ mắt, nhỏ mũi: thường chỉ dùng trong một thời gian ngắn sau khi mở, ghi trên tờ hướng dẫn.
• Siro, hỗn dịch kháng sinh sau khi pha với nước: thời hạn tính theo ngày, thường phải để tủ lạnh.
• Kem, thuốc mỡ dạng hũ: dễ nhiễm khuẩn khi lấy bằng tay.
• Thuốc viên trong lọ lớn: mở ra đóng vào nhiều lần làm tăng tiếp xúc với ẩm.

Mẹo hữu ích: ghi ngày mở nắp lên hộp bằng bút dạ.

Giữ thuốc trong bao bì gốc

Nhiều người có thói quen bóc viên ra khỏi vỉ, đổ chung vào hộp chia thuốc cho cả tuần, hoặc cắt vỉ ra từng mảnh. Việc này làm mất thông tin tên thuốc, số lô, hạn dùng, và để thuốc tiếp xúc với không khí. Nếu cần dùng hộp chia thuốc cho người cao tuổi, chỉ nên chia cho vài ngày, để hộp ở nơi khô mát, và giữ lại vỏ hộp gốc để đối chiếu. Xem thêm bài quản lý thuốc cho người cao tuổi.

An toàn cho trẻ nhỏ

Trẻ em có thể nhầm thuốc với kẹo. Ngộ độc do uống nhầm thuốc của người lớn là tai nạn có thể phòng tránh được.

1. Để tủ thuốc ở trên cao, có khóa hoặc chốt an toàn.
2. Đóng nắp chai ngay sau khi dùng, kể cả khi chỉ rời đi một lát.
3. Không gọi thuốc là «kẹo» khi cho trẻ uống.
4. Nhắc khách đến nhà không để túi xách chứa thuốc ở nơi trẻ với tới.
5. Lưu số cấp cứu 115 ở nơi dễ thấy.

Thông tin thêm có trong bài sử dụng thuốc an toàn cho trẻ em.

Dấu hiệu thuốc đã hỏng, không nên dùng

• Viên thuốc đổi màu, có đốm, mềm, nứt, vỡ vụn.
• Viên nang móp, dính, chảy.
• Siro, dung dịch vẩn đục, có cặn, đổi màu, có mùi lạ.
• Kem, mỡ tách nước, đổi màu, có mùi.
• Thuốc nhỏ mắt có hạt lơ lửng hoặc đục.

Khi thấy những dấu hiệu này, đừng dùng dù còn hạn.

Rà soát tủ thuốc định kỳ

Mỗi vài tháng, hãy dành chút thời gian kiểm tra tủ thuốc: loại bỏ thuốc hết hạn, thuốc hỏng, thuốc không còn nhãn, thuốc kê đơn của đợt điều trị cũ. Không giữ lại kháng sinh thừa để dùng lần sau. Với thuốc cần loại bỏ, hãy hỏi nhà thuốc hoặc cơ sở y tế địa phương về cách xử lý phù hợp; nếu không có chương trình thu gom, có thể trộn thuốc với chất khó ăn như bã cà phê, cho vào túi kín rồi bỏ vào rác sinh hoạt, và bóc nhãn hoặc xóa thông tin cá nhân trên vỏ. Không vứt thuốc ra nơi trẻ em, vật nuôi có thể nhặt được.

Một tủ thuốc gia đình cơ bản nên có gì

Tủ thuốc nên gọn, chỉ chứa thứ cần thiết: vật tư sơ cứu như băng, gạc, dung dịch sát khuẩn, nhiệt kế; vài thuốc không kê đơn thông dụng mà gia đình đã quen dùng theo tư vấn của dược sĩ; thuốc điều trị bệnh mạn tính của các thành viên, để riêng từng người và ghi tên. Kèm theo một tờ giấy ghi số điện thoại cấp cứu, bác sĩ gia đình, danh sách dị ứng thuốc của từng người.