Cách đọc nhãn thuốc đúng cách để tránh dùng sai liều

Đọc nhãn thuốc đúng cách bắt đầu từ việc xác định tên hoạt chất và hàm lượng, sau đó đọc phần chỉ định, cách dùng, chống chỉ định, thận trọng, tương tác, và cuối cùng kiểm tra hạn dùng cùng điều kiện bảo quản. Nhiều trường hợp dùng sai liều xảy ra không phải vì người bệnh cẩu thả, mà vì nhầm giữa tên thương mại và tên hoạt chất, nhầm đơn vị đo, hoặc dùng hai sản phẩm có cùng hoạt chất mà không biết. Bài viết hướng dẫn bạn đọc nhãn theo một trình tự dễ nhớ. Liều dùng cụ thể cho bạn luôn phải theo chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ.

Tên thương mại và tên hoạt chất: hiểu để không uống trùng

Trên hộp thuốc thường có hai loại tên. Tên thương mại là tên do nhà sản xuất đặt, in to, nổi bật. Tên hoạt chất, còn gọi là tên chung quốc tế, là tên của chất tạo ra tác dụng, thường in nhỏ hơn ngay bên dưới hoặc trong phần thành phần.

Một hoạt chất có thể được bán dưới hàng chục tên thương mại khác nhau. Ví dụ, paracetamol có mặt trong rất nhiều sản phẩm hạ sốt, giảm đau, cả trong thuốc cảm cúm phối hợp. Nếu bạn uống thuốc hạ sốt và thêm một gói thuốc cảm cùng lúc mà không để ý, bạn có thể nhận tổng lượng paracetamol vượt mức an toàn, gây hại cho gan. Quy tắc đơn giản: luôn đọc tên hoạt chất, không chỉ tên thương mại.

Hàm lượng và đơn vị đo

Hàm lượng cho biết lượng hoạt chất trong một đơn vị thuốc, như một viên, một gói, hoặc một thể tích nhất định của dung dịch. Những lỗi thường gặp:

• Nhầm giữa các hàm lượng: cùng một thuốc có thể có viên hàm lượng thấp và cao. Mua lại thuốc, hãy so hàm lượng với hộp cũ hoặc với đơn.
• Nhầm đơn vị: mg (miligam), mcg hoặc µg (microgam), g (gam), IU hoặc UI (đơn vị quốc tế). Microgam nhỏ hơn miligam một nghìn lần.
• Thuốc nước cho trẻ: hàm lượng ghi theo thể tích, ví dụ bao nhiêu mg trong 5 ml. Cùng một hoạt chất, các chai khác nhau có nồng độ khác nhau. Luôn dùng dụng cụ đo đi kèm, không dùng thìa ăn cơm.

Đọc tờ hướng dẫn sử dụng theo trình tự

Tờ hướng dẫn trong hộp thường dài và chữ nhỏ. Bạn không cần đọc hết một lần, nhưng nên đọc kỹ những mục sau theo thứ tự:

1. Thành phần: hoạt chất, hàm lượng, tá dược. Người dị ứng với tá dược như lactose, gluten, chất tạo màu cần chú ý.
2. Chỉ định: thuốc dùng cho bệnh gì. Nếu không giống tình trạng của bạn, hỏi lại bác sĩ.
3. Liều dùng và cách dùng: số lần dùng, thời điểm (trước, trong, sau ăn), cách uống (nuốt nguyên viên, không nhai, hòa tan). Liều trên tờ hướng dẫn là liều tham khảo chung; liều bác sĩ kê cho bạn mới là liều bạn dùng.
4. Chống chỉ định: trường hợp tuyệt đối không được dùng.
5. Thận trọng: trường hợp cần cân nhắc, như người cao tuổi, suy gan thận, phụ nữ mang thai, cho con bú, người lái xe.
6. Tương tác thuốc: thuốc, thức ăn, đồ uống không nên dùng cùng.
7. Tác dụng không mong muốn: những biểu hiện có thể gặp và khi nào cần báo bác sĩ.
8. Quá liều và xử trí: biểu hiện khi dùng quá liều.

Những cụm từ dễ hiểu sai

Các thông tin quản lý trên vỏ hộp

Ngoài nội dung chuyên môn, vỏ hộp còn có những thông tin giúp bạn kiểm tra chất lượng và nguồn gốc:

• Số đăng ký hoặc số giấy phép nhập khẩu: chứng minh thuốc được phép lưu hành.
• Số lô: dùng để đối chiếu với thông báo thu hồi.
• Ngày sản xuất, hạn dùng: định dạng có thể là ngày/tháng/năm hoặc tháng/năm. Với định dạng chỉ có tháng/năm, thuốc thường dùng được đến hết tháng đó, trừ khi có hướng dẫn khác.
• Nhà sản xuất, nhà nhập khẩu: để liên hệ khi cần.
• Điều kiện bảo quản.

Thông tin về bảo quản được giải thích trong bài bảo quản thuốc đúng cách tại nhà. Nếu nghi ngờ hộp thuốc không chuẩn, xem bài dấu hiệu nhận biết thuốc giả.

Đơn thuốc và nhãn thuốc: khi hai nguồn khác nhau

Đôi khi bác sĩ kê liều hoặc cách dùng khác với tờ hướng dẫn. Điều này có thể hoàn toàn hợp lý vì bác sĩ điều chỉnh theo tình trạng của bạn. Tuy nhiên, nếu bạn thấy khác biệt lớn, đừng tự quyết theo bên nào, hãy hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ để chắc chắn không có nhầm lẫn khi kê hoặc khi bán.

Mẹo giúp tránh nhầm lẫn hằng ngày

• Đọc nhãn ở nơi đủ sáng, dùng kính nếu cần. Không lấy thuốc trong bóng tối.
• Kiểm tra tên, hàm lượng mỗi lần mua thuốc mới, kể cả thuốc quen.
• Ghi chú liều và giờ uống lên hộp bằng chữ to cho người cao tuổi.
• Giữ thuốc trong hộp gốc để không lẫn giữa các loại.
• Với trẻ em, luôn dùng dụng cụ đo đi kèm và đọc kỹ nồng độ.
• Ghi lại thuốc đã dùng vào sổ, theo gợi ý trong bài nhật ký dùng thuốc.

Khi lỡ dùng sai liều

Nếu bạn uống quá liều hoặc uống nhầm thuốc, hãy giữ bình tĩnh, xem lại hộp thuốc để biết tên, hàm lượng, số viên đã uống. Gọi cho bác sĩ, dược sĩ hoặc đến cơ sở y tế để được hướng dẫn. Nếu có dấu hiệu nặng như khó thở, lơ mơ, co giật, đau ngực, gọi 115 ngay. Nếu quên một liều, hãy đọc mục hướng dẫn trong tờ thông tin hoặc hỏi dược sĩ; nhiều thuốc không nên uống gấp đôi để bù.