Tương tác thuốc nguy hiểm mà bạn cần biết trước khi uống

Tương tác thuốc xảy ra khi một thuốc, thức ăn, đồ uống hay thảo dược làm thay đổi tác dụng của thuốc khác, khiến thuốc mạnh lên quá mức, yếu đi, hoặc gây ra tác dụng phụ mới. Một số tương tác nguy hiểm thường được cảnh báo là thuốc chống đông dùng cùng thuốc giảm đau chống viêm làm tăng nguy cơ chảy máu, thuốc ngủ hoặc thuốc giảm đau mạnh dùng cùng rượu gây ức chế hô hấp, nitrat tim mạch dùng cùng thuốc điều trị rối loạn cương gây tụt huyết áp nặng. Cách phòng tránh hiệu quả nhất là cho bác sĩ và dược sĩ biết mọi thứ bạn đang dùng, và không tự phối hợp thuốc.

Tương tác xảy ra theo những cơ chế nào

Không cần là chuyên gia để hiểu cơ bản. Tương tác thường xảy ra theo ba hướng:

• Ảnh hưởng hấp thu: một chất cản trở thuốc khác được hấp thu ở ruột. Ví dụ, một số kháng sinh bị giảm hấp thu khi uống cùng sản phẩm chứa canxi, sắt, magie, nhôm, bao gồm sữa và thuốc kháng axit.
• Ảnh hưởng chuyển hóa: gan dùng hệ enzym để xử lý thuốc. Một số chất ức chế enzym làm thuốc khác tích lũy, chất khác lại thúc đẩy enzym làm thuốc bị đào thải nhanh, giảm tác dụng.
• Cộng hoặc đối kháng tác dụng: hai thuốc cùng gây buồn ngủ, cùng làm hạ huyết áp, cùng làm loãng máu sẽ cộng dồn; hai thuốc tác dụng ngược nhau sẽ triệt tiêu.

Những cặp tương tác thuốc với thuốc đáng chú ý

Danh sách trên chỉ là ví dụ minh họa. Có rất nhiều tương tác khác, và mức độ quan trọng tùy thuộc liều, thời gian dùng và người bệnh. Đừng tự ngưng thuốc vì thấy có trong bảng; hãy hỏi bác sĩ.

Tương tác với thức ăn và đồ uống

Rượu bia

Rượu tương tác với nhiều thuốc: làm tăng tác dụng an thần của thuốc ngủ, thuốc chống dị ứng thế hệ cũ, thuốc giảm đau mạnh; tăng nguy cơ tổn thương gan khi dùng cùng một số thuốc; có thể gây phản ứng khó chịu như đỏ bừng, buồn nôn, tim nhanh khi dùng cùng một số kháng sinh, thuốc chống nấm như metronidazol. Người dùng thuốc tiểu đường uống rượu có nguy cơ hạ đường huyết.

Nước bưởi chùm

Nước bưởi chùm (grapefruit) có thể ức chế enzym chuyển hóa ở ruột, làm tăng nồng độ một số thuốc hạ mỡ máu, thuốc tim mạch, thuốc ức chế miễn dịch. Nếu bạn dùng những thuốc này, hãy hỏi dược sĩ có cần tránh không.

Sữa và sản phẩm giàu canxi

Có thể giảm hấp thu một số kháng sinh và thuốc điều trị loãng xương. Thường chỉ cần uống cách xa nhau theo hướng dẫn.

Thực phẩm giàu vitamin K

Rau lá xanh đậm chứa vitamin K. Người dùng thuốc chống đông nhóm kháng vitamin K không cần kiêng hẳn, nhưng nên giữ lượng ăn ổn định và theo dõi theo hướng dẫn bác sĩ.

Thảo dược và thực phẩm chức năng

Nhiều người không kể với bác sĩ về thảo dược vì nghĩ chúng vô hại. Thực tế, một số thảo dược có tương tác đáng kể. Ví dụ, cỏ St. John (ban Âu) được biết là làm giảm hiệu quả của thuốc tránh thai, một số thuốc chống đông, thuốc ức chế miễn dịch; ginkgo, tỏi liều cao, nghệ liều cao có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông. Sản phẩm trôi nổi còn có thể chứa tân dược ẩn, tạo ra tương tác không ai lường trước. Đọc thêm bài nguy cơ nhiễm độc từ thuốc lậu mua qua mạng.

Ai có nguy cơ cao gặp tương tác

• Người dùng từ năm loại thuốc trở lên cùng lúc.
• Người cao tuổi, do chức năng gan thận giảm và thường đa bệnh.
• Người khám nhiều bác sĩ khác nhau, mua thuốc ở nhiều nơi.
• Người dùng thuốc có khoảng an toàn hẹp, như thuốc chống đông, thuốc chống động kinh, một số thuốc tim mạch.
• Người hay tự mua thuốc không kê đơn, thực phẩm chức năng.

Gia đình có người cao tuổi nên tham khảo bài quản lý thuốc cho người cao tuổi.

Dấu hiệu gợi ý có thể đang gặp tương tác

Hãy liên hệ bác sĩ nếu sau khi thêm thuốc mới, bạn thấy: buồn ngủ bất thường, chóng mặt, choáng khi đứng; chảy máu chân răng, bầm tím, phân đen; tim đập nhanh hoặc chậm bất thường; thuốc cũ dường như mất tác dụng, ví dụ đường huyết hay huyết áp dao động. Nếu có dấu hiệu nặng như khó thở, lơ mơ, đau ngực, chảy máu nhiều, gọi 115.

Năm thói quen phòng tránh tương tác

1. Một danh sách thuốc duy nhất: ghi mọi thuốc, thực phẩm chức năng, thảo dược và mang theo khi đi khám, mua thuốc. Gợi ý cách làm trong bài nhật ký dùng thuốc.
2. Một nhà thuốc quen: nếu có thể, mua thuốc tại một nơi để dược sĩ nắm được thuốc bạn dùng.
3. Đọc tên hoạt chất: tránh uống trùng hoạt chất trong các sản phẩm khác tên.
4. Hỏi trước khi thêm: kể cả thuốc không kê đơn, thuốc bổ.
5. Hỏi về thời điểm uống: nhiều tương tác có thể tránh chỉ bằng cách uống cách nhau vài giờ.

Tương tác không có nghĩa là không bao giờ dùng chung

Bác sĩ đôi khi vẫn kê các thuốc có tương tác vì lợi ích lớn hơn nguy cơ, kèm theo điều chỉnh liều và theo dõi. Vì vậy, nếu bạn đọc thấy thuốc của mình có tương tác, đừng tự bỏ thuốc. Hãy hỏi bác sĩ về kế hoạch theo dõi và dấu hiệu cần chú ý. Tương tác chỉ thực sự nguy hiểm khi không ai biết nó đang xảy ra.