Thuốc và thai kỳ: Những loại thuốc cần tránh khi mang thai

Khi mang thai, một số nhóm thuốc được biết là có nguy cơ gây hại cho thai nhi và thường phải tránh hoặc thay thế, ví dụ một số thuốc trị mụn nhóm retinoid đường uống, một số thuốc chống đông, một số thuốc chống động kinh, một số thuốc huyết áp, một số kháng sinh và thuốc giảm đau chống viêm ở giai đoạn nhất định. Tuy vậy, danh sách «cấm» không đơn giản là đen trắng: nguy cơ phụ thuộc vào loại thuốc, liều, thời điểm trong thai kỳ, và lợi ích điều trị cho mẹ. Nguyên tắc an toàn nhất là không tự dùng bất kỳ thuốc, thảo dược hay thực phẩm chức năng nào khi chưa hỏi bác sĩ sản khoa, và cũng không tự ngưng thuốc đang điều trị khi phát hiện có thai.

Vì sao thời điểm trong thai kỳ quan trọng

Ảnh hưởng của thuốc lên thai nhi thay đổi theo giai đoạn phát triển:

• Những tuần đầu sau thụ thai: giai đoạn rất sớm, nhiều người chưa biết mình có thai.
• Giai đoạn hình thành cơ quan, chủ yếu trong ba tháng đầu: đây là thời kỳ nhạy cảm nhất với các chất có thể gây dị tật.
• Ba tháng giữa và cuối: cơ quan đã hình thành nhưng vẫn đang phát triển và hoạt động; một số thuốc có thể ảnh hưởng chức năng thận, tim mạch, sự phát triển của thai, hoặc quá trình chuyển dạ.

Đó là lý do một thuốc có thể được cân nhắc ở giai đoạn này nhưng phải tránh ở giai đoạn khác. Chỉ bác sĩ mới đánh giá được bối cảnh cụ thể.

Các nhóm thuốc thường được khuyên tránh hoặc rất thận trọng

Bảng dưới đây mang tính giáo dục chung, giúp bạn biết cần hỏi bác sĩ về những gì. Không dùng bảng này để tự quyết định ngưng hay dùng thuốc.

Không tự ngưng thuốc khi phát hiện có thai

Phản xạ tự nhiên của nhiều người khi biết có thai là bỏ ngay mọi thuốc. Nhưng với bệnh mạn tính như động kinh, tăng huyết áp, tiểu đường, hen, trầm cảm, bệnh tuyến giáp, việc ngưng đột ngột có thể gây hại cho cả mẹ và thai, đôi khi nhiều hơn chính thuốc. Hãy liên hệ bác sĩ điều trị và bác sĩ sản khoa càng sớm càng tốt để được điều chỉnh. Đọc thêm bài tại sao không được tự ý ngưng thuốc.

Lỡ dùng thuốc khi chưa biết mình có thai

Tình huống này rất phổ biến. Đừng hoảng sợ hay đưa ra quyết định vội vàng. Hãy ghi lại tên thuốc, liều, thời gian dùng, rồi trao đổi với bác sĩ sản khoa. Nhiều thuốc thông thường dùng trong thời gian ngắn có nguy cơ thấp. Bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên thuốc cụ thể và thời điểm, và có thể đề nghị theo dõi thêm bằng siêu âm hoặc xét nghiệm nếu cần.

Thảo dược, thực phẩm chức năng không mặc nhiên an toàn

Quan niệm «thuốc nam, thảo dược lành tính» có thể gây hiểu lầm. Một số thảo dược có tác dụng lên tử cung, hormone hoặc đông máu. Sản phẩm «an thai», «bổ thai» trôi nổi có thể chứa thành phần không khai báo hoặc nhiễm tạp chất. Chỉ dùng các sản phẩm bổ sung được bác sĩ khuyên, như các vi chất thường được khuyến nghị trong thai kỳ theo hướng dẫn của cơ sở khám thai. Tìm hiểu thêm về rủi ro sản phẩm trôi nổi trong bài thực phẩm chức năng bị thu hồi.

Xử lý triệu chứng thường gặp khi mang thai

Buồn nôn, ợ nóng, táo bón, đau lưng, mất ngủ, cảm cúm là những phiền toái quen thuộc. Trước khi nghĩ tới thuốc, nhiều biện pháp không dùng thuốc có thể giúp:

• Buồn nôn: ăn nhiều bữa nhỏ, tránh mùi gây khó chịu, nghỉ ngơi.
• Ợ nóng: tránh nằm ngay sau ăn, kê cao đầu khi ngủ, hạn chế đồ chua cay, dầu mỡ.
• Táo bón: ăn nhiều rau, trái cây, uống đủ nước, vận động nhẹ.
• Cảm cúm nhẹ: nghỉ ngơi, uống đủ nước, vệ sinh mũi họng.

Khi cần thuốc, bác sĩ sẽ chọn loại phù hợp với thai kỳ. Đừng tự mua thuốc cảm phối hợp, vì chúng thường chứa nhiều hoạt chất.

Dấu hiệu cần đi khám ngay khi mang thai

• Ra máu âm đạo, đau bụng dữ dội.
• Sốt cao.
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, phù mặt tay đột ngột.
• Thai máy giảm rõ rệt ở giai đoạn cuối.
• Ra nước âm đạo.
• Phản ứng dị ứng sau khi dùng thuốc.

Chuẩn bị trước khi mang thai

Nếu bạn đang có kế hoạch có con và đang dùng thuốc điều trị lâu dài, hãy gặp bác sĩ trước khi mang thai để điều chỉnh thuốc nếu cần. Đây là cách giảm rủi ro hiệu quả nhất, vì giai đoạn nhạy cảm thường diễn ra trước khi nhiều người biết mình có thai. Hãy mang theo danh sách thuốc, và xem gợi ý trong bài những câu hỏi cần hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc.

Cho con bú cũng cần lưu ý

Sau sinh, nhiều thuốc có thể đi vào sữa mẹ ở mức độ khác nhau. Phần lớn thuốc thông thường có lựa chọn phù hợp cho mẹ đang cho con bú. Hãy luôn cho bác sĩ, dược sĩ biết bạn đang cho con bú để được chọn thuốc thích hợp, thay vì tự ngừng cho bú hay tự ngừng thuốc.