Những loại thực phẩm chức năng bị thu hồi và cấm lưu hành

Thực phẩm chức năng bị thu hồi hoặc cấm lưu hành thường rơi vào vài nhóm quen thuộc: sản phẩm bị phát hiện trộn tân dược hoặc chất cấm, sản phẩm có chỉ tiêu an toàn không đạt như vi sinh vật hay kim loại nặng vượt giới hạn, sản phẩm giả mạo giấy tờ công bố, và sản phẩm quảng cáo sai sự thật đến mức bị đình chỉ. Thay vì nhớ một danh sách tên sản phẩm vốn thay đổi liên tục, bạn nên hiểu các nhóm lý do này và biết cách tra cứu cảnh báo chính thức. Bài viết giải thích cả hai.

Ai quản lý thực phẩm chức năng ở Việt Nam

Thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học và các sản phẩm tương tự thuộc phạm vi quản lý về an toàn thực phẩm. Ở cấp trung ương, Cục An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế là đầu mối tiếp nhận hồ sơ công bố, cấp phép quảng cáo, và ra cảnh báo. Ở địa phương, Sở Y tế và Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thực hiện kiểm tra, xử lý. Khi sản phẩm bị phát hiện chứa thành phần dược, Cục Quản lý Dược có thể cùng vào cuộc.

Điều này giải thích vì sao thông báo về thực phẩm chức năng thường xuất hiện trên trang của Cục An toàn thực phẩm, khác với thông báo thuốc giả trên trang Cục Quản lý Dược.

Nhóm 1: Sản phẩm trộn tân dược hoặc chất cấm

Đây là lý do nghiêm trọng nhất. Một số sản phẩm được quảng cáo là thảo dược tự nhiên nhưng khi kiểm nghiệm lại chứa hoạt chất tân dược không được khai báo. Các nhóm sản phẩm hay gặp vấn đề này trên thế giới và trong khu vực gồm:

• Giảm cân: có thể chứa chất ức chế thèm ăn đã bị rút khỏi thị trường, chất nhuận tràng, lợi tiểu.
• Xương khớp, gout: có thể chứa corticoid hoặc thuốc giảm đau chống viêm.
• Tăng cường sinh lý nam: có thể chứa hoạt chất hoặc chất tương tự hoạt chất điều trị rối loạn cương.
• Tăng cân, kích thích ăn ngon: có thể chứa corticoid hoặc thuốc kháng histamin.
• Hạ đường huyết, hạ huyết áp «tự nhiên»: có thể chứa thuốc điều trị tương ứng.

Người dùng không biết mình đang uống tân dược, có thể dùng chồng lên thuốc điều trị, dẫn đến quá liều hoặc tương tác. Chi tiết về sản phẩm giảm cân có trong bài cảnh báo thuốc giảm cân không nguồn gốc.

Nhóm 2: Không đạt chỉ tiêu an toàn

Sản phẩm có thể bị thu hồi khi kết quả kiểm nghiệm cho thấy vi sinh vật, nấm mốc, kim loại nặng như chì, asen, thủy ngân, hoặc hàm lượng hoạt chất không đúng như công bố. Nguyên nhân có thể đến từ nguyên liệu kém chất lượng, quy trình sản xuất không đảm bảo, hoặc bảo quản sai. Với nhóm này, quyết định thu hồi thường áp dụng cho lô sản phẩm cụ thể.

Nhóm 3: Giả mạo hồ sơ, giấy tờ

Một số sản phẩm dùng số công bố của sản phẩm khác, ghi tên doanh nghiệp không tồn tại hoặc không liên quan, hoặc tự in số giấy tiếp nhận không có trong hệ thống. Cơ quan quản lý khi phát hiện sẽ thông báo sản phẩm không được phép lưu hành và đề nghị người dân không mua, không sử dụng.

Nhóm 4: Quảng cáo sai sự thật, quảng cáo như thuốc

Quảng cáo thực phẩm bảo vệ sức khỏe phải được xác nhận nội dung và phải ghi rõ sản phẩm không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Sản phẩm quảng cáo chữa bệnh ung thư, tiểu đường, xương khớp, dùng hình ảnh bác sĩ, bệnh viện, hoặc mạo danh người nổi tiếng, thường bị cơ quan quản lý cảnh báo. Trong nhiều trường hợp, cơ quan chức năng còn chỉ ra rằng sản phẩm đã quảng cáo khác hoàn toàn với hồ sơ công bố.

Phân biệt các dạng văn bản bạn có thể gặp

Cách tự kiểm tra sản phẩm đang dùng

1. Lấy hộp sản phẩm, ghi lại tên sản phẩm, số công bố hoặc số giấy tiếp nhận, tên doanh nghiệp chịu trách nhiệm, số lô, hạn dùng.
2. Tra số công bố trên hệ thống của Cục An toàn thực phẩm, so khớp tên, thành phần, doanh nghiệp.
3. Tìm tên sản phẩm trên trang Cục An toàn thực phẩm và trang Sở Y tế, kèm từ khóa «cảnh báo», «thu hồi».
4. Nếu có văn bản liên quan, đọc kỹ phạm vi áp dụng: toàn bộ sản phẩm hay chỉ một lô.
5. Nếu không tìm thấy thông tin, hỏi dược sĩ hoặc liên hệ doanh nghiệp theo địa chỉ in trên nhãn.

Ngoài ra, bài nhận diện trang web bán thực phẩm chức năng giả mạo giúp bạn kiểm tra nơi bán.

Khi phát hiện mình đang dùng sản phẩm bị thu hồi

• Ngừng sử dụng sản phẩm đó.
• Nếu đang điều trị bệnh và sản phẩm có thể chứa tân dược, như loại «hỗ trợ xương khớp» bị nghi trộn corticoid, đừng tự xử lý mà hãy đi khám. Ngừng đột ngột corticoid dùng lâu có thể gây nguy hiểm, bác sĩ sẽ hướng dẫn.
• Giữ lại sản phẩm và chứng từ mua hàng.
• Liên hệ nơi bán để yêu cầu đổi trả theo thông báo thu hồi.
• Phản ánh tới cơ quan quản lý nếu nơi bán vẫn tiếp tục kinh doanh.

Thói quen chọn thực phẩm chức năng an toàn hơn

Thực phẩm chức năng không phải là thứ bắt buộc với người có chế độ ăn cân đối. Nếu muốn dùng, hãy hỏi bác sĩ xem bạn có thực sự cần không, đặc biệt khi đang dùng thuốc điều trị. Chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, mua tại nhà thuốc hoặc cửa hàng có giấy phép, tránh sản phẩm hứa chữa bệnh. Thông tin từ cơ quan quản lý luôn đáng tin hơn lời giới thiệu trên mạng.

Nếu từng mua phải sản phẩm nghi ngờ, bạn có thể tham khảo cách tố giác cơ sở bán hàng giả để góp phần ngăn sản phẩm đến tay người khác.