Hỏi đáp: 15 thắc mắc phổ biến về an toàn thuốc và sức khỏe

Bài hỏi đáp này tổng hợp 15 thắc mắc mà người dân hay đặt ra khi dùng thuốc hằng ngày, từ chuyện mua thuốc ở đâu, uống với nước gì, quên liều thì sao, cho tới thuốc cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi. Câu trả lời mang tính hướng dẫn chung, giúp bạn biết khi nào có thể tự xử lý đơn giản và khi nào cần hỏi bác sĩ, dược sĩ. Với tình huống cụ thể của bạn, ý kiến của người trực tiếp khám và điều trị luôn là căn cứ quan trọng nhất.

Về chuyện mua thuốc

1. Mua thuốc ở đâu thì yên tâm nhất?

Nên mua tại nhà thuốc, quầy thuốc có giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dược, có dược sĩ tư vấn, hoặc tại nhà thuốc bệnh viện. Hãy xin hóa đơn và giữ vỏ hộp trong thời gian dùng. Tránh mua thuốc qua mạng xã hội, người bán dạo, hay hàng «xách tay» không rõ nguồn.

2. Làm sao biết thuốc có phải hàng thật?

Không có cách duy nhất. Hãy kết hợp kiểm tra nơi bán, thông tin trên nhãn, số đăng ký, số lô, nhãn phụ tiếng Việt, rồi đối chiếu với nguồn chính thức. Hướng dẫn chi tiết nằm trong bài phân biệt thuốc thật và thuốc giả.

3. Thuốc ngoại có tốt hơn thuốc nội không?

Chất lượng thuốc phụ thuộc vào việc sản xuất đạt chuẩn và được cấp phép, không phụ thuộc vào quốc gia. Thuốc sản xuất trong nước đạt chuẩn và được cấp phép lưu hành có thể là lựa chọn phù hợp, chi phí hợp lý. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu muốn đổi giữa các sản phẩm cùng hoạt chất.

Về cách uống thuốc

4. Uống thuốc với nước gì là đúng?

Nước lọc là lựa chọn an toàn nhất. Một số đồ uống như sữa, nước bưởi, trà đặc, cà phê, rượu bia có thể làm thay đổi sự hấp thu hoặc tác dụng của một số thuốc. Nếu chưa chắc, hãy đọc tờ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ.

5. Quên uống một liều thì có nên uống gấp đôi lần sau?

Thông thường không nên tự ý uống gấp đôi. Cách xử lý phụ thuộc từng thuốc và khoảng thời gian đã trôi qua. Hãy xem mục hướng dẫn khi quên liều trong tờ thông tin hoặc hỏi dược sĩ. Với thuốc quan trọng như thuốc chống đông, thuốc tránh thai, càng nên hỏi rõ.

6. Thấy đỡ rồi có được ngừng thuốc không?

Tùy loại thuốc. Thuốc giảm triệu chứng như hạ sốt có thể dừng khi hết triệu chứng. Nhưng kháng sinh, thuốc huyết áp, tiểu đường, chống trầm cảm, corticoid và nhiều thuốc khác cần theo chỉ định của bác sĩ. Đọc thêm bài tại sao không được tự ý ngưng thuốc.

7. Uống nhiều thuốc cùng lúc có sao không?

Có thể có tương tác. Mỗi khi được kê thuốc mới, hãy cho bác sĩ biết tất cả thuốc, thực phẩm chức năng bạn đang dùng. Dược sĩ có thể giúp sắp xếp giờ uống hợp lý nếu có những thuốc cần uống cách nhau.

Về bảo quản và hạn dùng

8. Thuốc hết hạn có dùng được không?

Không nên dùng. Sau hạn dùng, nhà sản xuất không còn bảo đảm hiệu quả và an toàn. Thuốc bị đổi màu, chảy nước, có mùi lạ cũng không nên dùng dù còn hạn.

9. Thuốc nên để ở đâu trong nhà?

Nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nắng, ngoài tầm với của trẻ em. Tránh nhà tắm, bếp, nóc tủ lạnh. Chỉ để tủ lạnh khi nhãn yêu cầu. Bài bảo quản thuốc đúng cách tại nhà có hướng dẫn cụ thể.

Về những nhóm người cần thận trọng

10. Có thể dùng thuốc người lớn cho trẻ em với liều nhỏ hơn không?

Không nên tự làm. Trẻ em không phải người lớn thu nhỏ; nhiều thuốc người lớn không dùng được cho trẻ, và liều cho trẻ thường tính theo cân nặng, tuổi. Hãy dùng thuốc dành cho trẻ theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ.

11. Đang mang thai bị cảm có được uống thuốc không?

Phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ sản khoa hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc nào, kể cả thuốc không kê đơn và thảo dược. Nhiều triệu chứng nhẹ có thể giảm bằng nghỉ ngơi, uống đủ nước; khi sốt cao hoặc mệt nhiều, cần đi khám.

12. Người già uống nhiều thuốc, làm sao tránh nhầm?

Lập danh sách thuốc, dùng hộp chia thuốc theo ngày, ghi chữ to trên hộp, nhờ người thân kiểm tra định kỳ, mang toàn bộ thuốc đi khám để bác sĩ rà soát. Thuốc nào không còn cần thiết có thể được bác sĩ ngừng bớt.

Về thông tin và quảng cáo

13. Thực phẩm chức năng có thay thế thuốc được không?

Không. Thực phẩm bảo vệ sức khỏe không phải là thuốc và không thay thế thuốc chữa bệnh. Sản phẩm quảng cáo «chữa khỏi bệnh» là quảng cáo sai quy định.

14. Tra cứu thông tin thuốc ở đâu cho đáng tin?

Ưu tiên tờ hướng dẫn sử dụng đi kèm, bác sĩ, dược sĩ, và trang của cơ quan quản lý như Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế. Hướng dẫn thao tác có trong bài tra cứu thông tin thuốc chính thống từ Bộ Y tế.

15. Lời khuyên từ người quen đã khỏi bệnh có nên làm theo?

Kinh nghiệm của người khác có thể không phù hợp với bạn, vì bệnh có thể khác dù triệu chứng giống, và cơ địa mỗi người khác nhau. Hãy coi đó là thông tin tham khảo để hỏi lại bác sĩ, không phải căn cứ để tự dùng thuốc.

Bảng tóm tắt để dán cạnh tủ thuốc gia đình

Nếu bạn có câu hỏi chưa nằm trong danh sách, hãy ghi lại và mang theo khi đi khám hoặc ghé nhà thuốc. Không có câu hỏi nào về an toàn thuốc là thừa.